«Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα»

Ας διευκρινίσω κάτι από την αρχή. Το συγγραφέα του βιβλίου που λέω να ασχοληθούμε σήμερα, τον Γρηγόρη Καγγελάρη, τον γνωρίζω είκοσι και κάτι χρόνια, είναι φίλος μου. Την πορεία συγγραφής του μυθιστορήματος την παρακολούθησα από κοντά, όσο κοντά μπορείς να βρεθείς σε ένα φίλο σου που γράφει. Δεν διαθέτω συνεπώς την απαιτούμενη απόσταση για μια «αντικειμενική» αξιολόγηση. Μπορώ όμως να μοιραστώ μαζί σας κάποιες απόψεις και στο κάτω κάτω, η κριτική ματιά μπορεί να διαπεράσει ακόμα και τις κοντινές μας σχέσεις.

«Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα» (εκδόσεις Μοντέρνοι Καιροί) είναι ένα μυθιστόρημα με ένα διπλό κατά την άποψή μου στόχο. Να ανασυνθέσει την κοινή πορεία μιας παρέας εφήβων στο Παγκράτι προς το τέλος της δεκαετίας του 1960 είναι η μια πλευρά. Να πραγματοποιήσει τη «συνάντηση» αυτής της παρέας, με μια σύγχρονη, σημερινή ηρωίδα, που θα τους βρει χάρη σε ένα τυχαίο γεγονός, στο δικό της ταξίδι αυτογνωσίας, είναι η άλλη.

Γρηγόρης Καγγελάρης

Παρελθόν και παρόν δηλαδή. Σε μια ομόκεντρη ιστορία. Ο Σπούτνικ είχε να «ξεπεράσει» δύσκολες Συμπληγάδες. Από τη μια η τάση εξιδανίκευσης του παρελθόντος, μια τάση να βυθιστείς σε μια «γλυκερή» αναπόληση. Η χρονική απόσταση αρκετές φορές απαλύνει τις αιχμές της παρελθούσας εποχής. Από την άλλη πλευρά υπήρχε η παγίδα να ανασυνθέσεις το παρελθόν υπακούοντας στις ανάγκες του σήμερα: να οδηγηθείς δηλαδή σε έναν εργαλειακό τρόπο αντιμετώπισής του, αγνοώντας τις πραγματικές συνθήκες.

 

Έχω τη γνώμη ότι ο «Σπούτνικ» πέρασε από τις Συμπληγάδες αυτές χωρίς απώλειες. Γιατί ο συγγραφέας του δε διάλεξε εύκολες λύσεις. Η παρέα των εφήβων (η παρέα του) ζει σε ένα περιβάλλον με συγκρούσεις, με αντιφάσεις, με καταπίεση αλλά και με την ομορφιά του.  Με μια επίμονη δουλειά ανασύνθεσης αυτού του κόσμου στη λεπτομέρεια του. Μια δουλειά που δε χαρίζεται σε μανιερισμούς και έτοιμες συνταγές. Γι’ αυτό και το αποτέλεσμα είναι μια τοιχογραφία πολυσύνθετη που δε χαρίζεται στην εύκολη νοσταλγία.

 

Παγκράτι, δεκαετία 1960

Οι ήρωες του Γρηγόρη Καγγελάρη, ψάχνουν επίμονα –αρκετές φορές και βασανιστικά- το δικό τους χώρο απέναντι στον κόσμο των μεγάλων. Και ο χώρος, αυτό που διεκδικούν τελικά, ταυτίζεται με το χρόνο. Διεκδικούν τις αποκλειστικά δικές τους στιγμές, που θα στέκουν ανεπηρέαστες από οικογένεια, σχολείο, υποχρεώσεις, θεσμούς. Όπλα τους στη διεκδίκηση αυτή η μουσική (είναι η εποχή που γνωρίζουν το ακμαίο βρετανικό ροκ), το σινεμά, η πολιτική (ή καλύτερα η υπόμνηση της) και βέβαια οι ερωτικές σχέσεις, η καλύτερα η απουσία και η αναζήτησή τους. Μέσα από αυτό το δρόμο η αφήγηση του Καγγελάρη συναντιέται με τις οπτικές που βλέπουν τη νεολαία ως μια ιδιαίτερη κοινωνική κατηγορία με τα δικά της χαρακτηριστικά.

Την ίδια στιγμή οι έφηβοι στο Παγκράτι της δεκαετίας του 1960, ζουν σε μια σκληρή πραγματικότητα. Προέρχονται από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, οι διαφορές μεταξύ τους γίνονται εμφανείς σε διαδοχικές ιστορίες, όσο κι αν προσπαθούν με το πνεύμα της παρέας να τις ξεπεράσουν. Στην πλειοψηφία τους όμως ενσαρκώνουν την πραγματικότητα μιας καταπιεσμένης τάξης (ζουν τον απόηχο του Εμφυλίου) και την προσπάθεια της να σταθεί, κοινωνικά και ανθρώπινα στα πόδια της.

Στην άλλη πλευρά η σημερινή ηρωίδα, η Καλυψώ, βιώνει τη δική της δύσκολη πορεία αναζήτησης. Ψάχνει τις δικές της απαντήσεις, στις σπουδές, στις σχέσεις, σε όσα καθορίζουν τη ζωή της. Σε όσα μπορεί (και σε όσα δεν μπορεί) να κάνει πραγματικότητα. Η Καλυψώ βιώνει ένα κενό. Κι αυτό το κενό έρχεται με δύναμη από το παρελθόν να το καλύψει το «ημερολόγιο καταστρώματος» της νεανικής παρέας που τυχαία ανακαλύπτει. Αρχίζει λοιπόν μια αντίστροφη πορεία. Η Καλυψώ διαπιστώνει ότι τα δικά της τα ερωτηματικά σε μεγάλο βαθμό ταυτίζονται με τα ερωτηματικά που διαπερνούν τους έφηβους του 60. Γιατί κι η Καλυψώ διεκδικεί τη δική της αυτονομία, το δικό της χώρο στις σύγχρονες συνθήκες. Ίσως μάλιστα η δική της αναζήτηση να είναι δυσκολότερη, γιατί είναι μια αναζήτηση μοναχική. Δεν έχει τη δυναμική της παρέας που χαρακτηρίζει την άλλη αναζήτηση του παρελθόντος. Η ηρωίδα ζει με τον απόηχο αυτής της δυναμικής όπως έχει αποτυπωθεί στα ημερολόγια που διαβάζει.

Σ’ αυτή την αντίστιξη ποντάρει το μυθιστόρημα. Στην αντίστιξη ανάμεσα στη μοναχική ηρωίδα του σήμερα, και στην παρέα της δεκαετίας του 60. Σ’ αυτές τις αντίστροφες πορείες στο χρόνο και στην πιθανότητα μιας συνάντησης τους. Εδώ είναι ίσως κι η μόνη μου ένσταση σε ένα, κατά τα άλλα, αριστουργηματικό βιβλίο. Ενώ δηλαδή οι ήρωες του 60, ζουν, αναπνέουν, ερωτεύονται ως πρόσωπα υπαρκτά μέσα κι έξω από τις σελίδες ενός βιβλίου (ίσως γιατί απηχούν ιστορίες βιωμένες), η σημερινή ηρωίδα, η Καλυψώ, μου φαίνεται ένας χαρακτήρας «κατασκευασμένος». Σα να υπακούει στην ανάγκη του συγγραφέα να υπάρξει ένα σημερινό αντίβαρο στις ιστορίες του παρελθόντος. Μόνο που το αντίβαρο αυτό, υποκειμενική αίσθηση είναι αυτή, είναι άνισο σε σχέση με την άλλη πλευρά.

Θα αποτολμήσω μια απάντηση. Όπως διακριτικά αναφέρεται στην «ταυτότητα» του βιβλίου, το μυθιστόρημα «Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα»  αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας με τίτλο «Ο Πυκνός Χρόνος». Έχουμε να περιμένουμε κι άλλα λοιπόν. Κι ίσως σε μια σύνθεση κι άλλων προσώπων, κι άλλων τόπων, κι άλλων ιστοριών βρει η Καλυψώ τη θέση της σε μια ακόμα μεγαλύτερη τοιχογραφία.

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω δυο ακόμα χαρακτηριστικά του βιβλίου: από τη μια ο Καγγελάρης δείχνει ουσιαστικά σημάδια αφηγηματικής δεξιοτεχνίας, ο λόγος του ρέει, οι ιστορίες του συγκινούν, η ευαισθησία του αποτυπώνεται σε κάθε του σελίδα. Κι από την άλλη ο Καγγελάρης είναι ένας εργάτης της γραφής. Καταφέρνει να διαχειριστεί το υλικό του με τρόπο που μαρτυρεί προσπάθεια και επεξεργασία. Κι αυτό το υλικό είναι πολυσύνθετο: μουσική, στίχοι, αφηγήσεις, σινεμά.

Καταληκτικά λοιπόν ο «Σπούτνικ» είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί. Εκτός όλων των άλλων γιατί κατά τη γνώμη μου είναι ένα εφαλτήριο για ακόμα καλύτερα πράγματα στην πορεία ολοκλήρωσης της τριλογίας.

Πιάνοντας την οριστική μορφή του βιβλίου στα χέρια μου το μυαλό μου πήγε στο «Στάσου Πλάι μου» του Στέφεν Κίνγκ. Κι εκεί μια ιστορία παρέας κι ενηλικίωσης είναι στο επίκεντρο. Τι καλύτερο λοιπόν από το να κλείσω τούτο το σημείωμα με μια φράση του Αμερικανού συγγραφέα: «Για κάποιους είναι η τελευταία αληθινή γεύση της αθωότητας και η πρώτη αληθινή γεύση της ζωής.  Αλλά για όλους, είναι η στιγμή από την οποία φτιάχνονται οι αναμνήσεις.»

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to «Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα»

  1. Ο/Η /multispoutnik λέει:

    Με μεγαλη συγκινηση υποδεχομαι την βαθεια αναγνωση του φιλου μου Κ.Ζ. Με τιμα ιδιαίτερα!

  2. Ο/Η BRILLINGUALISMS λέει:

    Σωστό κείμενο .

    Με δεδομένη την 55χρονη , ανθρώπινα δοκιμασμένη , σχέση με τον αιώνιο έφηβο καθρεπτιζόμενο ως αιωνόβιο παιδιόθεν σοφό , στο βιβλίο της αυτομυθιστοριογραφημένης ζωής του / μας , πού είμαστε τυχεροί να προλάβουμε να διαβάσουμε , η αντικειμενικότητα ή η υποκειμενικότητα δοκιμάζονται και τελικά δεν χωρούν στο δραματικό γίγνεσθαι της ασθμαίνουσας , εγκυμομούσας και συγχρόνως τίκτουσας την υγρασία της γραπτής κρυστάλινης φωνής του, πραγματικότητας .
    Ο Γρηγόρης Καγκελάρης σηκώνει το ευρύστερνο υψηλότατο και πολυτάλαντο εγώ του , σημαία δεμένη στο κοντάρι του επί κοντώ και μετέρχεται , μετουσιώνοντας την επίγνωση της αδυναμίας του σε στίλβουσα αλλά και απαστράπτουσα θετική δράση , ανάλογα από ποιά οπτική γωνία και σε ποιά απόσταση είναι σε θέση ο αναγνώστης να τολμήσει να τοποθετήσει τον εαυτό του , διαβάζοντας : Ο Σπούτνικ ταξιδεύει ακόμα .
    Ευτυχώς ο Γρηγόρης Καγκελάρης είναι στην απαιτούμενη θέση ισχύος , ώστε στην ενδεχόμενη έλλειψη ευέλιξίας του αναγνώστη , να επεμβαίνει ο ίδιος με την αριστοτεχνική εναρμόνιση του ρέοντα λόγου του, ώστε αυτός να ηχεί ανολόγως , ως καλοκουρδισμένο τάλαντο πρόσκλησης στην θεατρική αρένα ή στην τράπεζα των συνδαιτυμόνων , όπου ο οίνος μετουσιώνεται στο αδελφικό αίμα πού μας ενώνει .
    Ας ταξιδέψετε λοιπόν και εσείς με τον Σπούτνικ στο ταξίδι , πού σας χαρίζει .

  3. Ο/Η Χαρά λέει:

    Προσωπικά εγώ διάβασα ένα βιβλίο γεμάτο βωμολοχίες και δεν είδα πουθενά το ευρύστερνο, υψηλότατο και πολυτάλαντο εγώ του συγγραφέα!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s