American Crime: ο J.Ellroy και ο παροξυσμός της γραφής

 

Στην «Τετραλογία του Λος Άντζελες»[1] ο James Ellroy κατάφερε να ζωντανέψει με το δικό του ιδεοληπτικό και κολασμένο τρόπο μια ολόκληρη εποχή, την εποχή του μακαρθισμού, της Πόλης των Αγγέλων διεισδύοντας στο σκοτεινό και ένοχο παρασκήνιο της. Με την Τριλογία του American Crime[2], που πρόσφατα ολοκληρώθηκε η έκδοσή της στα ελληνικά, ο πήχης μπαίνει πιο ψηλά: το φιλόδοξο εγχείρημα εστιάζει στην ανασύνθεση 15 ετών (1958-1972) της σύγχρονης ιστορίας των Η.Π.Α. Τις προθέσεις του ο συγγραφέας τις δηλώνει ρητά ήδη από την εισαγωγή του πρώτου μυθιστορήματος της σειράς. «Η Αμερική δεν υπήρξε ποτέ αθώα. Χάσαμε την παρθενιά μας στα μισά του δρόμου και μετά κοιτάζουμε το παρελθόν μας δίχως μετάνοια. Δεν μπορείς να αποδώσεις την πτώση μας από τον παράδεισο σε κανένα μεμονωμένο γεγονός ή σύνολο περιστάσεων. Δεν γίνεται να χάσεις κάτι το οποίο δεν το είχες ποτέ διανοηθεί.»[3].

Το φιλόδοξο εγχείρημα ολοκληρώνεται σε 2500 περίπου σελίδες, σε δεκάδες παράλληλες ιστορίες, σε δεκάδες φόνους και περιστατικά ακραίας βίας, σε ατέλειωτες περιστάσεις χρήσης ναρκωτικών και αλκοόλ. Ακόμα στη συνύπαρξη και στην αλληλεπίδραση πραγματικών  ιστορικών προσώπων και χαρακτήρων μυθοπλασίας. Η βία και το σεξ, η ερωτική επιθυμία και η εξαπάτηση, τα ένοχα μυστικά και η αποκάλυψή τους, διαπερνούν κάθετα και οριζόντια την τριλογία. Το αποτέλεσμα θα το κρίνει ο αναγνώστης με βάση βέβαια τις αισθητικές του καταβολές και προτιμήσεις. Πάντως το αποτέλεσμα, κι αυτό θα τολμήσουμε να το πούμε, όσο πιο αντικειμενικά μπορούμε να μιλήσουμε, είναι συμπαγές, ολοκληρωμένο, πατάει γερά στα πόδια του.

Η δράση εκτοξεύεται και προχωράει διασχίζοντας το χώρο και το χρόνο.

Στο χρόνο περνώντας από εμβληματικά σημεία – κλειδιά: Κουβανέζικη Επανάσταση, Κόλπος των Χοίρων, Δολοφονία του Τζον Κέννεντυ, Πόλεμος στο Βιετνάμ, Δολοφονίες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Ρόμπερτ Κέννεντυ, εκλογή του Νίξον στην προεδρία, Watergate. Κι αντίστοιχα στο χώρο: Ουάσιγκτον, Λας Βέγκας, Λος Άντζελες, Μαϊάμι αλλά και Σαϊγκόν, Σάντο Ντομίνγκο, Πορτ Ω Πρενς.

 

Ίσως γιατί ένα από τα σημεία κλειδιά για την κατανόηση της τριλογίας είναι ότι η δράση δε σταματάει ποτέ. Η ιστορία δεν έχει ανάπαυλες, νεκρά διαστήματα, δεν κάνει παύσεις δεν σταματάει για να στοχαστεί. Είναι πάντα σε κίνηση, πάντοτε σε εξέλιξη, διαμορφώνεται, αλλάζει, προχωράει. Αυτό είναι, ενδεχομένως, κι ένα από τα αφηγηματικά μυστικά του συγγραφέα που αιχμαλωτίζει τον αναγνώστη σ’ αυτό το περίπλοκο παιχνίδι που έχει στήσει.

 

Παράλληλα, ή μάλλον μέσα από αυτή την πολυεπίπεδη χειμαρρώδη αφήγηση του Ellroy, ξεδιπλώνεται πολιτικά ο επιθετικός μηδενισμός του. Η πολιτική είναι πάντοτε εδώ, στο προσκήνιο ή στο παρασκήνιο, καθορίζοντας τελικά τις τύχες των ηρώων του μυθιστορήματος. Με διεισδυτική, ακόμα και χλευαστική αρκετές φορές, ματιά περιγράφονται όλοι οι μηχανισμοί εξουσίας (ο Λευκός Οίκος, οι μυστικές υπηρεσίες, τα διαβρωμένα συνδικάτα, η Μαφία) αναδεικνύοντας τα σημεία σύγκλισης και διαρκούς επαφής τους. . Κι από την άλλη με εξίσου κοφτερή πρόζα περιγράφεται ο λαβύρινθος της αμερικάνικης ακροδεξιάς των 60s με όλες τις ιδεοληψίες της (ρατσισμός, αντικομουνισμός, αντικαστρισμός, αντισημιτισμός) αλλά κι ο αστερισμός των ακροαριστερών οργανώσεων του τέλους της δεκαετίας με όλες τις εμμονές του (μαύρος εθνικισμός, αφρικάνικο όνειρο, φιλοκαστρισμός).

Που έγκειται ο μηδενισμός του Ellroy;  Στο ότι κατά βάθος περιγράφει διαδρομές – ιστορίες ατόμων. Τα άτομα κινούνται εντός ή εκτός των μηχανισμών, ή στις παρυφές τους, κινούνται ακόμα σ’ ένα παράλληλο σύμπαν μυστικών συμφωνιών, στρατηγικών και δράσεων, επεμβαίνοντας και καθορίζοντας την Ιστορία. Όταν τα άτομα προσπαθήσουν να βγουν εκτός του μηχανισμού, όταν μεταστρέφονται ή εξεγείρονται τελικά συντρίβονται, εκμηδενίζονται από τις αθέατες, τις κρυμμένες δυνάμεις του μηχανισμού.

Μια ερώτηση που έρχεται συχνά στον αναγνώστη της τριλογίας American Crime, καθώς το έργο καταπιάνεται –χωρίς να τα φοβάται-  με ιστορικά γεγονότα και αναπάντητα ερωτήματα είναι το «μα έγιναν τα πράγματα έτσι;». Που σταματάει η πραγματικότητα και που αρχίζει η μυθοπλασία; Είναι τόσο σφιχτά δεμένες, τόσο βυθισμένες η μια μέσα στην άλλη που δεν είναι δυνατόν να τις ξεχωρίσεις. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ωστόσο ότι ο Ellroy δεν κάνει καταγραφή και ερμηνεία ιστορικών  γεγονότων αλλά λογοτεχνία υψηλού ρίσκου. Έχω λοιπόν την εντύπωση ότι η μόνη απάντηση που είναι δυνατόν να σταθεί στο αρχικό ερώτημα είναι: «τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι έτσι.»

Για όσους είναι εξοικειωμένοι με τον κόσμο του Ellroy από προηγούμενα έργα δεν είναι καινούργια ούτε ξενίζει η παντελής απουσία «θετικών» ηρώων. Πράγματι οι χαρακτήρες του αμερικανού συγγραφέα είναι εξαιρετικά πολύπλοκοι και αντιφατικοί. Μέσα τους συνυπάρχουν αντίρροπες δυνάμεις, συγκρούονται αντίθετες επιρροές, παλεύουν εξ ορισμού διαφορετικές καταβολές. Για την κατανόηση αυτών των, σε πρώτη ματιά, «ανεξήγητων» προσώπων στον τρόπο που κινούνται στις χιλιάδες σελίδες της τριλογίας καλό είναι να θυμίσουμε δυο έννοιες κλειδιά καθώς και τον τρόπο που ο συγγραφέας τις χρησιμοποιεί.

Η πρώτη έννοια είναι η στεγανοποίηση (όρος προερχόμενος από την αργκό των μυστικών υπηρεσιών). Όπως ακριβώς σε μια μυστική επιχείρηση, ο ήρωας στεγανοποιεί πλευρές του χαρακτήρα του, απομονώνει επίπεδα της δράσης του, μοιάζει να κινείται σε παράλληλους κόσμους που εφάπτονται αλλά δεν τέμνονται μεταξύ τους. Αλλά αυτό δεν είναι δυνατό να συνεχίζεται επ’ άπειρο, θα υπονόμευε καίρια την αληθοφάνεια των προσώπων.

Κι εδώ επιστρατεύεται η δεύτερη έννοια- κλειδί, αυτή της «πτώσης προς τα πάνω» (που προέρχεται ούτε λίγο ούτε πολύ από τον Γκαίτε). Με άλλα λόγια λίγο πριν την τελική πτώση, ο ήρωας μεταστρέφεται, αλλάζει, εξαγνίζεται.

Για το πούμε μ’ ένα παράδειγμα, ο Ουέην Τέντροου Τζούνιορ, πρώην αστυνομικός του Λας Βέγκας, χημικός παρασκευαστής ναρκωτικών, όργανο των μυστικών υπηρεσιών, πατροκτόνος και έμμισθος φονιάς της Μαφίας, λίγο πριν το χαμό του μεταστρέφεται, κλέβει τη Μαφία και χρηματοδοτεί μυστικά επαναστατικές οργανώσεις, απελευθερώνει σκλάβους εργάτες, ανατινάζει τα εργοτάξια των καζίνων της Μαφίας στον Άγιο Δομίνικο. Ο Τέντροου γνωρίζει ότι αυτές οι πράξεις θα οδηγήσουν με μαθηματική ακρίβεια στην οριστική συντριβή του, και μάλιστα με αποτρόπαιο τρόπο αλλά δε σταματάει… Ακριβώς γιατί «πέφτει προς τα πάνω».

Μια άλλη κατηγορία προσώπων που βάζουν τη σφραγίδα τους στο έργο είναι οι πραγματικοί, οι ιστορικοί χαρακτήρες. Τζίμμυ Χόφφα, Τζον και Ρόμπερτ Κέννεντυ, Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ, Χάουαρντ Χιούζ, Ρίτσαρντ Νίξον, οι υπαρκτοί Βαρόνοι της Μαφίας. Και βέβαια ο πανταχού παρών καταχθόνιος και σατανικός ισόβιος διευθυντής του FBI Τζ. Έντγκαρ Χούβερ, τον οποίο παρακολουθούμε ανελλιπώς από την εποχή της παντοδυναμίας του μέχρι την παρακμή και την πτώση του. Τα πρόσωπα αυτά υπάρχουν μέσα στη δράση του έργου, την καθοδηγούν και εν πολλοίς την καθορίζουν. Σε μια πρώτη ανάγνωση φαίνονται καρικατούρες των υπαρκτών ιστορικών προσώπων. Προσοχή όμως όχι αυθαίρετες κατασκευές προϊόντα επινόησης του συγγραφέα, αλλά καρικατούρες βασισμένες στη συλλογική μνήμη, όπως τις διατηρεί μέσα του το φαντασιακό της αμερικανικής κοινωνίας. Ακόμα περισσότερο με δεδομένο ότι πρόκειται για υπαρκτά πρόσωπα κάποια χαρακτηριστικά τους φτάνουν στα σχεδόν γκροτέσκ όρια τους: ο Χούβερ και το πάθος του για συνωμοσίες και ένοχα μυστικά, ο Κέννεντυ και το κυνήγι του ποδόγυρου, ο Χάουαρντ Χιούζ κι η μανία του με την καθαρότητα του αίματος, ο Ρίτσαρντ Νίξον το βρωμόστομα κι ο αλκοολισμός του. Εδώ ο συγγραφέας μας κλείνει το μάτι, «έτσι τους θέλετε, έτσι σας τους δίνω και με το παραπάνω!»

Για να συμπληρωθεί αυτό το τεράστιο κολάζ, για να στηθεί αυτό το μνημειώδες οικοδόμημα επιστρατεύονται και χρησιμοποιούνται όλες οι από τα πριν γνωστές αφηγηματικές τεχνικές του συγγραφέα: κοφτή καταιγιστική αφήγηση, παράλληλες δράσεις, μικρές ιστορίες που ενσωματώνονται στη μεγάλη, αποκόμματα τύπου, περιεχόμενο φακέλων του FBI, τηλεφωνικές υποκλοπές, ημερολόγια. Όλα ενταγμένα σε έναν κόσμο παραίσθησης που αρχικά διαστρέφει την πραγματικότητα, αλλά στην ουσία τη διευρύνει και την αποκαλύπτει. Κι επίσης με ενεδρεύουσα την ακραία και αποτροπιαστική βία. Μια βία όμως που είναι συνεπής με τα πρόσωπα, με την αφήγηση, με την ίδια την ιστορία. Αυτά είναι τα συστατικά στοιχεία του Ellroy που στο American Crime έχει εξελίξει και χρησιμοποιεί  με ευρηματικότητα και πρωτοτυπία. Όλα αυτά συνιστούν έναν πραγματικό παροξυσμό της γραφής που τελικά σε συνεπαίρνει.

Επειδή στο ιστολόγιο έχουμε ξαναμιλήσει για μεταφράσεις θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε τη ρέουσα, ευρηματική και απόλυτα συνεπή με το κείμενο μετάφραση του Ανδρέα Αποστολίδη στην ελληνική έκδοση της τριλογίας. Ναι μετάφραση εξαιρετικά κοπιώδη και πολυσύνθετη που αποζημιώνει γενναιόδωρα τον αναγνώστη αφού δεν του στερεί απολύτως τίποτα από την απόλαυση της ανάγνωσης.

Τελικά τι είναι η Τριλογία του Αμερικάνικου Υπόκοσμου (όπως είναι ο ελληνικός τίτλος του American Crime); Είναι τρία εξαιρετικά δυνατά αστυνομικά μυθιστορήματα, μια επικών διαστάσεων κοινωνική τοιχογραφία των αμερικάνικων 60s, μια εκδοχή και ένα σχόλιο στη σύγχρονη ιστορία, μια saga για το έγκλημα, τον υπόκοσμο, τα κέντρα εξουσίας και τα άτομα απέναντί τους. Είναι όλα αυτά μαζί και ταυτόχρονα. Γι’ αυτό ακριβώς είναι ένα έργο μοναδικό.


[1] Στην ελληνική έκδοση πρόκειται για τα μυθιστορήματα «Η Μαύρη Ντάλια» (1996), «Το Μεγάλο Πουθενά» (1997), «Λος Άντζελες Εμπιστευτικό» (1998). «Λευκή Τζαζ» (1999), εκδόσεις «Άγρα».

[2] Στην ελληνική έκδοση πρόκειται για τα μυθιστορήματα «αμερικάνικο Ταμπλόιντ» (2005), «Αμερικάνικο Ταξίδι Θανάτου» (2007), «Το Αίμα Δε Στανματάει Ποτέ» (2010), εκδόσεις «Άγρα»

[3] «Αμερικάνικο Ταμπλόιντ» σελ. 11

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s