Οι Γκεμπελίσκοι των 20.00

 

ο πρώτος διδάξας

Αυτή η ανάρτηση δεν έχει σκοπό να ασχοληθεί σε βάθος με τη στρατηγική, τη στόχευση και την επικοινωνία των Δελτίων Ειδήσεων (και αναφερόμαστε κυρίως στα τηλεοπτικά). Κάτι τέτοιο ξεφεύγει από τις φιλοδοξίες ενός ταπεινού και λίγο απ’ όλα ιστολογίου και σαφώς αποτελεί αντικείμενο σαφώς πιο εξειδικευμένων ανθρώπων. Μπορούμε όμως, ως πολίτες κυρίως και δευτερευόντως ως τηλεθεατές, να πούμε την άποψή μας, όπως αυτή διαμορφώνεται από τη μνήμη και την κοινή λογική. Και να εστιάσουμε στη λειτουργία των δελτίων ειδήσεων ειδικά στον τελευταίο χρόνο που η χώρα ζει σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης» για να το διατυπώσουμε όσο πιο κομψά γίνεται.

Χωρίς να προσφεύγουμε σε ιστορικές αναδρομές, ας θυμίσουμε το νεαντερντάλεια χοντροκομμένο προπαγανδιστικό χαρακτήρα του κρατικού ΕΙΡΤ και του σταθμού των Ενόπλων Δυνάμεων (ΥΕΝΕΔ). Παιδιά της χούντας και τα δυο κανάλια, συνέχισαν στο ίδιο περίπου μοτίβο κατά τη μεταπολίτευση. Με την έλευση του «σοσιαλισμού» το 1981, ζητούμενο ήταν υποτίθεται ο «εκδημοκρατισμός» τους. Στην ουσία πέρασαν σε μια νέα πιο ψαγμένη φάση κατά τη διάρκεια της πασοκικής πρώτης οκταετίας. Εξελίχθηκαν σε περισσότερο προχωρημένους (μεταξύ άλλων και τεχνολογικά) μηχανισμούς προπαγάνδας, φτάνοντας ακόμα και σε ακραία επίπεδα, ποιος δε θυμάται τη πολύωρη απευθείας saga με την επιστροφή του αναρρώνοντος Ανδρέα Παπανδρέου από το Λονδίνο.

Η πραγματική μεταπολίτευση, επήλθε με το πέρασμα στην ιδιωτική τηλεόραση εκεί κάπου στο 1990. Το κρατικό μονοπώλιο ηττήθηκε πανηγυρικά και οι άδειες τηλεοπτικών σταθμών πέρασαν στις δυνάμεις της αγοράς. Υπήρχε διάχυτη μια προσδοκία πολυφωνίας, η οποία είχε βέβαια τα όρια της. Αλλά στο κάτω κάτω, έστω και απλοϊκά διατυπωμένο, καλύτερα πολλά μαγαζιά όπου να διαλέγεις όποιο ταιριάζει περισσότερο στα γούστα σου, παρά μόνο δυο με υποχρεωτική κατανάλωση. Τουλάχιστον αυτή ήταν η γενική αίσθηση και οι όποιες ενστάσεις ξεπερνιούνταν γρήγορα αν δεν χλευάζονταν κιόλας.

Αμ δε! Η τηλεοπτική αγορά εξελίχθηκε σε ένα ιδιόμορφο «ολιγοπώλιο» με στοιχεία καρτέλ. Αν δει κάποιος ξερά τις διαχρονικές θεαματικότητες καθώς και τα οικονομικά στοιχεία θα διαπιστώσει ότι ουσιαστικά μιλούμε για 4 ή 5 «μεγάλους» ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς συν τα δυο κρατικά κανάλια σε πολύ περιορισμένο ρόλο. Και μάλιστα επειδή υπάρχει και συνεννόηση και αλληλοτροφοδότηση των παικτών της τηλεοπτικής αγοράς μεταξύ τους, καταλήγουμε σε περίπου ενιαία αισθητική, πολιτική και πολιτισμική άποψη η οποία καθίσταται κυρίαρχη τουλάχιστον στο τηλεοπτικό σύμπαν. Η υποτιθέμενη πολυφωνία είναι πλέον άλλοθι, ή καλύτερα «ένα αδειανό πουκάμισο», χωρίς ουσιαστικό νόημα το οποίο επιστρατεύεται από τα κανάλια όταν νιώσουν στριμωγμένα.

Μέσα στο σκηνικό αυτό τα δελτία των ειδήσεων, και ιδιαίτερα τα βραδινά δελτία ειδήσεων, τα οποία τα παρακολουθεί και ο περισσότερος κόσμος έχουν το χαρακτήρα της «ναυαρχίδας» των τηλεοπτικών σταθμών. Ανεξάρτητα από το πόσα χρήματα φέρνουν στο ταμείο, ή τη θεαματικότητά τους αποτελούν αναγκαίο πεδίο όπου παίζεται η σοβαρότητα και το πρεστίζ του τηλεοπτικού σταθμού. Κι επειδή έχουν αποδεδειγμένα πλέον τη δυνατότητα να «διαμορφώνουν την ατζέντα» (να κατασκευάζουν τις ειδήσεις δηλαδή), αποτελούν επίσης και το σημείο συνάντησης (και διαπλοκής) των καναλιών με την πολιτική και οικονομική εξουσία. Γι’ αυτό το λόγο είναι αναντικατάστατα…

Στην Ελλάδα μάλιστα τα τελευταία χρόνια, έχει διαμορφωθεί το πρότυπο του μονο-θεματικού δελτίου ειδήσεων. Διαλέγουμε το μείζον θέμα της επικαιρότητας (ή αυτό που θέλουμε να είναι μείζον θέμα), πληροφορούμε βιαστικά με ρεπορτάζ τον τηλεθεατή, και μετά δίνουμε το λόγο στους ποικιλώνυμους ειδικούς να το σχολιάσουν, να υλοποιήσουν δηλαδή την επικοινωνιακή – προπαγανδιστική γραμμή που το κανάλι (και οι πάτρωνές του) έχουν επιλέξει. Μάλιστα οι «ειδικοί» μπορεί να είναι πολλών ειδών: οι μάχιμοι ρεπόρτερ που μεταδίδουν απλά πληροφορίες, οι πολιτικοί συντάκτες που μεταφέρουν τις απόψεις των δυο πολιτικών κομμάτων εξουσίας, οι «καθολικοί ειδικοί» που είναι και οι κύριοι σχολιαστές από κοντά και ο παρουσιαστής/παρουσιάστρια των δελτίων και έχουν άποψη για τα πάντα. Και μάλιστα με μοιρασμένους από τα πριν τους ρόλους: καλός /κακός, ευαίσθητος/ ορθολογιστής, ήπιος/ σκληρός, «δεξιός»/ «αριστερός» κ.ά. Και μάλιστα για να υποστηριχθεί αυτή η αίσθηση διαλόγου και «πολυφωνίας», σε ρόλου μαϊντανού εκπρόσωποι κομμάτων, συνδικαλιστές, επαγγελματίες κ.λπ. Λέμε σε ρόλο μαϊντανού διότι όλοι αυτοί λίγες δυνατότητες έχουν να επηρεάσουν εφ’ όσον συνήθως συνομιλούν σε εξωτερική λήψη, οι στο στούντιο ευρισκόμενοι τους διακόπτουν, τους αφαιρούν το λόγο, τους επιτίθενται. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις που ο πολιτικός (κυρίως) πρέπει να στηριχθεί, οπότε καλείται στο στούντιο και συνομιλεί με αβρότητα με τους τηλε-σχολιαστές, οι οποίοι προμοτάρουν τις απόψεις του. Αυτό το βασικό κορμό δελτίου ειδήσεων, εκπροσωπεί κυρίως το (πρώτο σε θεαματικότητα) δελτίο του Mega, αλλά το ακολουθούν με μικρές διαφοροποιήσεις και τα δελτία των υπόλοιπων σταθμών.

 

η κλασσική πλέον φωτογράφιση

Όλα τα παραπάνω στοιχεία της επικοινωνιακής συνταγής τα βρήκαμε και με το παραπάνω, στα όρια τους σχεδόν, την τελευταία χρονιά της «έκτακτης ανάγκης». Τα δελτία των ειδήσεων αποτέλεσαν τον πολιορκητικό κριό των 20.00, που σα στόχο είχε να πείσει την κοινωνία ν’ αρχίσει να αυτό-μαστιγώνεται, να περιγράψει με μελανά χρώματα τις ευθύνες όλων μας, να σαλπίσει το auto da fe της σωτηρίας της χώρας, να δώσει το σύνθημα του «λιανίστε τους» σε όσους (και από όποια άοψη ή θέση) αντιδρούσαν. Όλα αυτά «πακέτο στην τιμή του ενός». Μια συνολική στρατηγική που τη διαπερνούσαν οριζόντια 5 κοινά ποιοτικά χαρακτηριστικά:

1. Υπάρχει επειδή το είπε το δελτίο: με άλλα λόγια η δύναμη της εξαφάνισης του διαφορετικού μέσω της αποσιώπησής του. Υπαρκτή πραγματικότητα είναι αυτή που αναφέρουν οι τηλεσχολιαστές, κάθε τι άλλο είναι ανάξιο λόγου άρα ανύπαρκτο. Και υπάρχουν πολλοί τρόποι αποσιώπησης: το στρίμωγμα της είδησης ανάμεσα σε άσχετα θέματα, η εξορία της σε ζώνες χαμηλής τηλεθέασης, το σνομπάρισμά της, η διακοπή του ρεπορτάζ για διαφημίσεις.
2. Ο αστερισμός της virtual πολιτικής και κοινωνίας: υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος που αποτελείται από αστέρες της τηλεόρασης, κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, πολιτικούς. Όλοι αυτοί ανήκουν σε ένα «παράλληλο σύμπαν» όπου διαφωνούν, ακκίζονται, μοιράζονται φιλοφρονήσεις, αρπάζονται για τα μάτια. Η πραγματική κοινωνία υπάρχει μόνο για να φτιάξει το φιλολαϊκό προφίλ διάφορων Αυτιάδων που δήθεν συνδιαλέγονται μαζί της και τη συμπονούν. Κάτι τέτοιο πλήρωσε και ο ατυχής Χατζηδάκης όταν στις 15/12/2010 πήγε να διασχίσει την Πανεπιστημίου εν μέσω οργισμένης διαδήλωσης, νομίζοντας ότι διασχίζει τηλεοπτικό πλατώ.
3. Πάντα υπάρχουν κακοί κι εμείς είμαστε οι καλοί: για τους κήνσορες των δελτίων πάντοτε υπάρχουν οι κακοί, οι απέναντι και πάντοτε οι αφεντομουτσουνάρες τους είναι οι καλοί, οι έξυπνοι, οι λογικοί. Σε ρόλους κακών, στο πλαίσιο του απόλυτου μηντιακού μανιχαϊσμού έχουμε κατά καιρούς απολαύσει: φορτηγατζήδες, ναυτικούς, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, μετανάστες, φαρμακοποιούς, αγρότες, δημόσιους υπαλλήλους, σιδηροδρομικούς και τόσους άλλους. Σε ρόλους «καλού» οι ίδιες ακλόνητες σταθερές της εξυπνάδας και της τηλε-δημοκρατίας.
4. Το να μας αμφισβητήσεις είναι casus belli: ουαί και αλίμονο σε όποιον καλεσμένο αμφισβητήσει την ορθότητα και την ευθυκρισία του οικοδεσπότη (και όχι βέβαια για λόγους καλής συμπεριοφοράς). Οι απαντήσεις ποικίλλουν από «δε θα μας πείτε πώς να κάνουμε τη δουλειά μας», «εμείς ρωτάμε, εσείς απαντάτε» μέχρι και απροκάλυπτους χλευασμούς. Δείτε τι άκουσε ο συμπαθής Βουλευτής της ΝΔ Τζαβάρας όταν τόλμησε να επιστρέψει το χαρακτηρισμό «καραγκιόζηδες» στους Τρεμο-Πρετεντέρηδες… και για να εξηγούμαστε και μόνο η επίθεση που του έγινε τον καθιστά αυτομάτως συμπαθή τον άνθρωπο.


5. Εμείς δεν κάνουμε λάθη, οι άλλοι κάνουν γκάφες: δεν υπάρχει περίπτωση να ακούσεις από δελτίο ειδήσεων «συγγνώμη λάθος», κάτι τέτοιο θα υπέσκαπτε το αρραγές της απόλυτης ορθότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της καθ’ ημάς Καταρίνα Μπλουμ, της γερμανίδας υπόπτου για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση. Αφού τα λαγωνικά των καναλιών έπαιξαν ολοκληρωτικά το παιχνίδι των διαρροών της αστυνομίας, στη συνέχεια όταν αποκαλύφθηκε η χονδροειδέστατη γκάφα των εγχώριων Κλουζό, την έπεσαν γεμάτα οργή στη γκάφα της Αντιτρομοκρατικής που παραπλάνησε τους αφελείς και καλοπροαίρετους δημοσιογράφους. Με προεξάρχοντα τον χαλκέντερο Πρόεδρο, το αξεπέραστο λαγωνικό της ΓΑΔΑ κυρ Πάνο Σιόμπολο.

Όλα όσα είπαμε παραπάνω σε όλο και περισσότερους και περισσότερες μοιάζουν πλέον αυτονόητα. Από την καθημερινή μας εμπειρία βλέπουμε ότι η αξιοπιστία των ΜΜΕ φθίνει όλο και περισσότερο. Ακόμα και άνθρωποι, κάποιας ηλικίας οι πιο πολλοί, που ήταν σχεδόν εθισμένοι στην ιεροτελεστία του «Δελτίου των 20.00», μετά την τρομοκρατία του περασμένου χειμώνα έχουν πλέον αποστρέψει τα μάτια. Αρνούνται να μαυρίζουν την καρδιά τους παρακολουθώντας τους τηλεοπτικούς αστέρες να επιτελούν το θεάρεστο έργο τους.
Παράλληλα η διείσδυση του Διαδικτύου, σε όλο και περισσότερα «νοικοκυριά» επιτρέπει την παρακολούθηση και άλλων πηγών ενημέρωσης. Ενισχύει τη δυσπιστία, τονώνει το «ψάξιμο» του απλού πολίτη – τηλεθεατή. Ίσως σε κάποιο χρονικό διάστημα οι Γκεμπελίσκοι των 20.00 δε θα παίζουν πλέον μόνοι τους στο γήπεδο.
Φως στο βάθος του τούνελ;
Μακάρι!

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

7 Responses to Οι Γκεμπελίσκοι των 20.00

  1. Ο/Η rogerios λέει:

    Καγκουρώ, και πάλι πολύ ωραίο! 🙂

    Το διαχρονικό απεχθές χαρακτηριστικό των δελτίων ειδήσεων της κάποτε «ελεύθερης», αλλά απλώς ιδιωτικής τηλεόρασης είναι η θλιβερή και δόλια ομοιομορφία: ίδια θεματολογία και ίδιες κατευθύνσεις, οι όποιες διαφοροποιήσεις αφορούν σχεδόν αποκλειστικά «τεχνικά» και αισθητικά στοιχεία δευτερεύουσας σημασίας. Η ψευδαίσθηση της πολυφωνίας διαλύθηκε πολύ γρήγορα και με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο.

    Δεν είμαι πολύ αισιόδοξος. Όσο κι αν μας κακοφαίνεται το διαδίκτυο έχει ακόμη (;) σχετικά μικρή επιρροή στο κοινό. Και μη μου πεις «ναι, αλλά αυτοί που ενημερώνονται από το διαδίκτυο είναι διαμορφωτές γνώμης ή εκλεκτοί» κ.λπ., γιατί ακόμη απέχουμε πολύ από οποιαδήποτε κατάσταση σχετικής ισορροπίας μεταξύ παραδοσιακών και νέων μέσων ενημέρωσης. [άσε που και τα νέα μέσα τάχουν κουρσέψει σ’ ένα βαθμό οι ζούγκλες, τα τρωκτικά και οι συνοδοιπόροι τους.]

    • Ο/Η redkangaroo λέει:

      έχεις δίκιο Ρογήρε, ίσως το περί διαδικτύου να αποτελεί wishful thinking, ωστόσο δίνω μεγάλη σημασία στη Δυσπιστία και στην απομάκρυνση κόσμου από τα δελτία….

  2. Ο/Η Rodia λέει:

    Γραφεις «εξυπνάδα» και θα το πάρουν κυριολεκτικώς οι στυλοβάτες του εξυπνακισμού, που βιάζουν καθημερινά και απανωτά τη νοημοσύνη των πολιτών που (αρκετοί, δυστυχως) εξακολουθούν να τους βλέπουν…
    Σήμερα ειδικά, που η ενημερωση κυκλοφορεί σαν τα κουνούπια τον Ιούλιο, χρειάζονται μάτια και αυτιά ορθάνοιχτα και μυαλό σουρωτήρι να ξεδιαλέγει, να κρίνει και να πετάει τα άχρηστα.

  3. Ο/Η Rodia λέει:

    Ξερεις.. σκεφτομαι ωρες ωρες.. ευτυχως που υπηρξε ο Γκέμπελς και υπάρχει ενα μετρο συγκρισης! :Ρ
    ..αν και εκείνος παραμενει (ευτυχως) αξεπέραστος..

    • Ο/Η redkangaroo λέει:

      Φαντάσου μόνο τι θα έκανε Rodia, ο Γιόζεφ Γκέμπελς με τη σημερινή τεχνολογία! Γι’ αυτό και μόνο η σύγκρισις που αποπειράθηκα μου μοιάζει βλάσφημος…

  4. Ίσως το σημείο μηδέν του αυτοεξευτελισμού ήταν εκείνο το δελτίο του Μέγκα το φθινόπωρο, κατά το οποίο με τρεμάμενη φωνή η Τρέμη αφιέρωσε τα κρίσιμα πρώτα δέκα λεπτά στα εγκαίνια του νοσοκομείου της εργοδότριάς της. Έβλεπες μετά τα παράθυρα, τους Πρετεντέρηδες και τους Τσίμες, να προσπαθούν να κάνουν τους αδιάφορους, με εκείνο το ελαφρύ κοκκίνισμα που είχαν οι δαρμένοι μαθητές όταν έκαναν πως δεν συνέβη τίποτε.

    • Ο/Η redkangaroo λέει:

      Μπορούμε να θυμηθούμε διάφορα, όπως το τραγικό της διακοπής της απεργίας της ΕΣΗΕΑ για να μεταδώσουν τους νεκρούς της Marfin, πράγμα που δε θα έκαναν βέβαια για μια αναίμακτη διαδήλωση ε;
      Αλλά αυτό που τόσο ωραία περιγράφεις φίλε Δύτη κι έτυχε και το παρακολούθησα ήταν δίχως αμφιβολία έ π ο ς!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s