Ο Δεκέμβρης του φόβου…

Στην ιστορική διαδρομή της η ελληνική κοινωνία έχει ζήσει –τουλάχιστον- δύο εμβληματικούς Δεκέμβρηδες. Το Δεκέμβρη του αίματος το 1944. Το Δεκέμβρη της οργής το 2008. Έχω την υποψία ότι ο φετινός Δεκέμβρης που διανύουμε, ο Δεκέμβρης του 2010, είναι ο Δεκέμβρης του φόβου.

Ήδη από την αρχή της χρονιάς που σε λίγες μέρες κλείνει τον κύκλο της, τα νέα ήταν άσχημα, και όσο κυλούσαν οι μήνες γίνονταν όλο και χειρότερα. Όπως κι αν το αποκαλέσουμε «κρίση», «μνημόνιο», «ΔΝΤ», «τρόικα», αυτό το τσουνάμι μέτρων, περικοπών, απολύσεων, λουκέτων και τόσων άλλων δεινών, ενώ γέννησε πληθώρα συναισθημάτων, αφήνει κατά τη γνώμη μου, ως πικρό κατακάθι, ως σταθερό υπόλειμμα όλης της χρονιάς το φόβο.

 

Το φόβο του μισθοσυντήρητου μπροστά στη συρρίκνωση του μηνιάτικου.

Το φόβο του συνταξιούχου στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.

Το φόβο του εργαζόμενου μπροστά στην ενδεχόμενη απόλυση.

Το φόβο του επαγγελματία μπροστά στην ακάλυπτη επιταγή και το λουκέτο που το βλέπει να έρχεται.

Το φόβο του άνεργου μπροστά στη νέα μέρα που ξημερώνει.

Το φόβο του νέου μπροστά στην περίκλειστη αγορά εργασίας.

Το φόβο του γείτονα και της γειτόνισσας μπροστά στη βία που περικλείει η ακραία φτώχια.

Το φόβο του «μέσου πολίτη» μπροστά στον ξένο, στον Άλλο, στον διαφορετικό.

Δεν είναι υγιές, δεν είναι θετικό συναίσθημα ο φόβος. Δεν γεννά τίποτε. Ή μάλλον γεννά συντηρητικές στάσεις, γεννά εγκλεισμούς σε μικρά περιχαρακωμένα δήθεν «ασφαλή» περιβάλλοντα. Οδηγεί τον καθένα και την καθεμιά από μας, να αρπαχτεί με απόγνωση από το ισχνό, το ελάχιστο περιθώριο ασφαλείας που διαθέτει. Και να το υπερασπίζει, στην ανάγκη αντιμέτωπος με όλους τους άλλους. Στο έδαφος του φόβου φύεται ο κατακερματισμός, ο κοινωνικός αλληλοσπαραγμός. Τον ζήσαμε για τα καλά όλους αυτούς τους μήνες: εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα εναντίον εργαζομένων στο δημόσιο, χαμηλόμισθοι εναντίον υψηλόμισθων, υπόγειο και ισόγεια εναντίον ρετιρέ, αγρότες εναντίον ναυτικών, φορτηγατζήδες εναντίον αγροτών και το αντίστροφο, άνεργοι εναντίων εργαζόμενων, γηγενείς εναντίον μεταναστών… μπορούμε να προσθέσουμε και άλλα ζεύγη ων ουκ έστι τέλος.

Το συμπέρασμα όμως είναι ότι ο κατακερματισμός αυτός στρώνει το έδαφος, ανοίγει το δρόμο στους κοινωνικούς αυτοματισμούς που καταργούν κάθε έννοια συνοχής και αλληλεγγύης. Διευκολύνοντας μ’ αυτόν τρόπο την εφαρμογή στην πράξη όσων μέτρων επιτάσσονται από κυβέρνηση και δανειστές. Όμως δεν είναι πρόσκαιρη τακτική «για να περάσουν τα μέτρα», αποκτά –σταδιακά και αθέατα- μόνιμα χαρακτηριστικά. Για να επιβεβαιωθεί η Βαρόνη Μάργκαρετ Θάτσερ όταν έλεγε «δεν υπάρχει κοινωνία, παρά μόνο άτομα και οικογένειες» (ή κάπως έτσι δεν έχω πρόχειρα τα άπαντα της Βρετανής πρωθιέρειας του νεοφιλελευθερισμού).

Αυτός είναι πραγματικά ο κίνδυνος. Να μετατραπεί αυτό που κάποτε είχε χαρακτηριστικά κοινωνικού σώματος, σε ένα συρφετό αλληλοσυγκρουόμενων ατομικών ή μικρο-ομαδικών συμφερόντων. Δεν ισχυρίζομαι βέβαια ότι η ελληνική κοινωνία είχε ποτέ κάποιο ζηλευτό επίπεδο κοινών αξιών και αλληλεγγύης. Η αδιαφορία, η προσήλωση στο ατομικό, στο νιτερέσο και στο παραγοντιλίκι υπήρχαν πάντοτε –και οι εξουσίες από τον Εμφύλιο κι εδώ επένδυσαν σ’ αυτά. Όμως ένα ελάχιστο κοινής αντίληψης σε κάποιες περιόδους το ζήσαμε, με όλες τις ελλείψεις και τις στρεβλώσεις του. Αυτό το ελάχιστό πάει να εξαφανιστεί μέσω του φόβου και του κατακερματισμού. Γι’ αυτό ακριβώς κι ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και μεγαλύτερος.

Ανατρέχοντας πρόχειρα στους μήνες που πέρασαν βρίσκουμε τη βήμα με βήμα εφαρμογή αυτής της στρατηγικής, την πολύπλευρη εξυπηρέτηση αυτού του στόχου. Πρώτα νομιμοποιήθηκαν ηθικά τα «αναγκαία» μέτρα («όλοι μαζί τα φάγαμε, ήρθε η ώρα να πληρώσουμε το λογαριασμό»). Ύστερα διατυμπανίστηκε η λογική του δε γίνεται αλλιώς και «πρέπει να σώσουμε τη χώρα». Μετά καταγγέλθηκαν οι αντιδρώντες με τα πολυποίκιλα ονόματά τους: συντεχνίες, ρετιρέ, βολεμένοι, τεμπέληδες, κουκουλοφόροι, ταραξίες. Η μηχανή της κατατρομοκράτησης μέσω των δελτίων ειδήσεων δούλεψε εντατικά και με ασύλληπτους ρυθμούς. Η μετατροπή της κοινωνίας σε ένα ενδεές και περίφοβο συνονθύλευμα έτοιμο να δεχτεί οτιδήποτε για να σωθεί ότι γίνεται (αλλά τι απομένει πλέον να σωθεί, θα αναρωτηθεί εύλογα κανείς). Κι ύστερα προχθές ήρθαν οι διεθνείς επικυρίαρχοι να μας πλασάρουν είτε τις δήθεν ευρηματικές ιατρικής φύσεως ατάκες τους, είτε το φτηνό φινλανδικό χιούμορ τους. Ουαί τοις ηττημένοις.

Όλοι αυτοί μόνο ένα πράγμα φοβούνται: την υπέρβαση του δικού μας φόβου. Την ανακάλυψη, έστω και μικρών, στοιχείων συλλογικότητας στο μικρόκοσμο, την επανεύρεση μορφών αλληλεγγύης, την έξοδο από τα τείχη μιας αδηφάγας ατομικότητας, τη συζήτηση, τις απόψεις, τις μορφές κοινής δράσης βασισμένης σε στοιχειώδεις αξίες. Φοβούνται τη συνάντηση απόψεων, ιδεών, ανθρώπων με ενοποιητικό στοιχείο την έμπρακτη αμφισβήτηση του «μονόδρομου» της πολιτικής τους.

Είναι κατά την άποψή μου ενδεικτικός ο τρόπος που οι κυβερνώντες χειρίζονται τις όποιες μαζικές εκδηλώσεις αποδοκιμασίας της πολιτικής τους. Γνωρίζουν πολύ καλά ότι η συναίνεση, την οποία διαρκώς επικαλούνται στις διεθνείς συναλλαγές τους, θεμελιώνεται στη σιωπή. Γνωρίζουν ακόμα ότι σε μια κοινωνία τόσο αβέβαιη και τόσο ανασφαλή, όπως είναι η ελληνική κοινωνία στις μέρες που ζούμε, αρκεί ο δυναμισμός ακόμα και ενός μειοψηφικού τμήματος, κάποιες χιλιάδες οργισμένοι πολίτες στο δρόμο για να αλλάξουν την εικόνα της πειθαρχημένης μάζας που τους έχει εκχωρήσει τα δικαιώματα του σωτήρα. Ο χειρισμός των πρόσφατων (αλλά και παλιότερων) διαδηλώσεων της 6ης Δεκεμβρίου, από μόνος του λέει πολλά: απαγόρευση κυκλοφορίας σε ευρύτατες περιοχές του κέντρου της Αθήνας, κατατρομοκράτηση των πολιτών μέσω των γνωστών διαύλων επικοινωνίας, απροκάλυπτη επίθεση των δυνάμεων καταστολής στις χιλιάδες των διαδηλωτών. «Μηδενική ανοχή» και ευρύτατη χρήση ασφυξιογόνων χημικών αερίων. Ειδικά το τελευταίο, η χρήση των χημικών, την οποία καμιά σχεδόν αστυνομία της Δυτικής Ευρώπης δεν εφαρμόζει πλέον, είναι χαρακτηριστική και στο συμβολικό επίπεδο: το αέριο δεν έχει στόχο, δεν κατευθύνεται κατασταλτικά σε όσους «διασαλεύουν την τάξη, στους ταραξίες. Το δακρυγόνο αγγίζει τους πάντες δεν κάνει διακρίσεις. Επειδή την τάξη την διασαλεύει όποιος βρίσκεται στο δρόμο, ταραξίας είναι ακόμα και ο απλός περαστικός, ο μάρτυρας των γεγονότων.

Για να επιβληθεί η εκτροπή (γιατί έχει συντελεστεί η εκτροπή στον τρόπο που νομοθετούν fast track πλέον), για να επιβληθούν τα μέτρα του φόβου και του κατακερματισμού έχουν ανάγκη από άδειους έρημους δρόμους, απαγορευμένη κυκλοφορία, ενδεείς τηλεθεατές και όχι πολίτες. Εκεί στοχεύει η στρατιωτικού πλέον χαρακτήρα αντιμετώπιση των μαζικών εκδηλώσεων, η στοχοποίηση της διαδήλωσης, της διαμαρτυρίας, της απεργίας. Όπου δεν πίπτει ο επίμονος μηντιακός λόγος, πίπτει η ράβδος του οργάνου της τάξης.

 

Το ερώτημα είναι τι γίνεται από εδώ και μπρος. Υπάρχουν ακόμα ανοιχτά μέτωπα ή εστίες αντίστασης, μπροστά σε μια επέλαση κατεδάφισης κοινωνικών, εργασιακών, ασφαλιστικών, ανθρώπινων –εν τέλει- δικαιωμάτων; Την απάντηση θα τη δώσουν οι επόμενες μέρες, οι επόμενοι μήνες. Έτσι κι αλλιώς για τους πληττόμενους από αυτή τη λαίλαπα η αντίσταση, με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, η συλλογική δράση είναι μονόδρομος. Ο δικός μας μονόδρομος απέναντι στο δικό τους, πολλαπλά διακηρυγμένο μονόδρομο.

Η μόνη έξοδος από το Δεκέμβρη του φόβου.


Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Ο Δεκέμβρης του φόβου…

  1. Ο/Η takis chaldaios λέει:

    δεν θα μπορούσα να διαφωνήσω…
    συχνά τα λέμε αυτά…
    απλά σημειώνω:
    1. οι νέες συλλογικότητες «φαίνονται» ν’ απομακρύνονται παρά να πλησιάζουν…
    2. η αντίσταση στις δυνάμεις της καταστολής – όταν δεν είναι με όρους κινήματος – κινδυνεύει να βρεθεί σε άλλα χωράφια, αυτό σημαίνει ότι είναι δύσκολο να επιλέξεις στάση όταν δεν υπάρχει «μαζικό» κίνημα… θα κάτσεις σπίτι ή θα βγεις να ακολουθήσεις τους απελπισμένους σε ανορθόδοξους ίσως δρόμους;
    3. ο κατακερματισμός, το «διαίρει και βασίλευε» έχει – ουσιαστικά – επικρατήσει… πρόσκαιρα ίσως – τίποτα δεν είναι για πάντα – αλλά έχει επικρατήσει…
    4. πιστεύω ακόμα και σήμερα ότι η «παραδοσιακή» κομματική αριστερά έχει να δώσει, φτάνει να πιεστεί… απ’ τους ανθρώπους βέβαια… δεν είμαι κκε αλλά μακάρι να έμπαινε ο γιος μου στην κνε, πως να σας το εξηγήσω…
    5. η αγωνιστική διεκδίκηση είναι μονόδρομος, αν δεν συμβαίνει… κρίμα, ας επιμείνουμε να την ζητάμε και να την προκαλούμε… και οφείλουμε να βρούμε τρόπους αλληλεγγύης καινούριους, δεν ξέρω απ’ το να δανείζουμε τους φίλους μας μέχρι ταμεία αλληλεγγύης… απ’ όλα…
    σήμερα άκουσα μια ιστορία: γνωστή δουλεύει για ψίχουλα σε μια εταιρεία όπου παίρνει τηλέφωνα… δεν τους πλήρωσαν την εβδομάδα… ένας συνάδελφός της έπαθε κατάθλιψη – στην ηλικία μου με έναν τετράχρονο γιο… του δάνεισε λεφτά για το σκ… και μου είπε στο τηλέφωνο «εντάξει μωρέ τι θα μου κοστίσει εμένα, δε θα φάω κανονικά, και θα κάτσω μέσα»… και το είπε κυριολεκτικά…
    αυτά για το δεκέμβρη των αποφάσεων παραφράζοντας το καγκουρώ…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s