Η βία, η αξιοπρέπεια, η αυτογνωσία

Manuel Vazquez Montalban

«Γκαλίντεθ

Το ανώφελο Πρόσωπο του θανάτου»

Εκδόσεις Πάπυρος Letras, 2009

Σκέφτομαι πολλές φορές τη σοφή ρήση ενός παλιού φίλου, «όσο καθυστερείς να ξεκινήσεις το διάβασμα ενός βιβλίου ίσως τελικά να είναι καλύτερα». Αυτό μου συνέβη με τον «Γκαλίντεθ» του Manuel Vazquez Montalban[1]. Αφημένο από το 2009 στο ράφι της βιβλιοθήκης μου περίμενε την κατάλληλη στιγμή.

Κι αυτή η στιγμή ήρθε τις προάλλες, όταν αποφάσισα μετά από καιρό να βυθιστώ ξανά στους κόσμους του πληθωρικού Καταλανού συγγραφέα. Αυτό το ταξίδεμα θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας, μιλώντας για ένα εμβληματικό μυθιστόρημα (Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας 1992).

Χεσούς Ντε Γκαλίντεθ

Ο Χεσούς Ντε Γκαλίντεθ[2], εξόριστος Βάσκος από τους ηττημένους του Ισπανικού Εμφυλίου, ζει στην πέρα του Ατλαντικού εξορία του, αρχικά στον Άγιο Δομίνικο και αργότερα στις ΗΠΑ. Ιδεαλιστής και ταγμένος στον αγώνα για την υπεράσπιση της δημοκρατίας όπου γης, εκδίδει μια διατριβή όπου καταγγέλλει τον αιμοσταγή παρανοϊκό δικτάτορα του Αγίου Δομίνικου Ραφαέλ Λεόνιδας Τρουχίγιο[3]. Ανάβει έτσι τη θρυαλλίδα του χαμού του, αρχικά με την απαγωγή του 1956 από τη Νέα Υόρκη και με την επακόλουθη εξαφάνιση του.

Ραφαέλ Λεόνιδας Τρουχίγιο

Ραφαέλ Λεόνιδας Τρουχίγιο

 

Το 1961 ο Τρουχίγιο δολοφονείται, ακολουθεί μια ελεγχόμενη μετάβαση στην «δημοκρατία», ωστόσο η υπόθεση Γκαλίντεθ αποσιωπάται, συγκαλύπτεται.

Αρκετά χρόνια αργότερα το 1988, μια αμερικανίδα ερευνήτρια η Μύριελ Κόμπτον, εκπονώντας τη διδακτορική διατριβή της σχετικά με την «Ηθική της Αντίστασης», εισχωρεί στο σκοτεινό κόσμο της εξαφάνισης του Γκαλίντεθ. Οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, που ευθύνονται για την εξαφάνιση του Βάσκου αγωνιστή, έχουν κάθε συμφέρον να κρατήσουν την υπόθεση στο σκοτάδι με κάθε μέσο, βάζοντας στη θέση του θύματος πλέον τη Μύριελ.

Αφίσα του -μοναδικού- Δομινικανού Κόμματος του Τρουχίγιο

Ο Μονταλμπάν, με την πληθωρική, σχεδόν μπαρόκ, πρόζα του συνθέτει μια πολυεπίπεδη τοιχογραφία πλούσια  σε χώρους, χαρακτήρες, καταστάσεις, συναισθήματα, εικόνες, μυρωδιές, μουσικές, ποίηση. Με μια πολύ-πρισματική προσέγγιση, όπου οι οπτικές γωνίες, τα πρόσωπα της αφήγησης, οι χρόνοι των γεγονότων εναλλάσσονται διαρκώς, η ιστορία μετατρέπεται σε ένα ιδιόρρυθμο και «μαστόρικα» φτιαγμένο Καλειδοσκόπιο.

Ταυτόχρονα, η αλλαγή των τόπων όπου λαμβάνουν χώρα οι πράξεις, εντάσσεται στην ποιητική της αποδημίας που χαρακτηρίζει τον Μονταλμπάν (με αποκορύφωμα την ημιτελή «Χιλιετία»). Χώρα των Βάσκων, Μαδρίτη, Άγιος Δομίνικος, Νέα Αγγλία, Νέα Υόρκη, Μαϊάμι. Δοσμένα με βαθιά γνώση, εισχωρώντας στην αδιόρατη ουσία του κάθε χώρου, υπηρετούν τελικά μια δυναμική μετακίνησης, μια δυναμική αέναης αποδημίας. Η δράση είναι μοιρασμένη και γι’ αυτό ακριβώς ανέστια, όπως ανέστιος είναι ο κεντρικός ήρωας, ο εξόριστος Χεσούς Ντε Γκαλίντεθ.

Οι ήρωες, φιγούρες δουλεμένες σε βάθος και με λεπτομέρεια, ακολουθούν διαφορετικές τροχιές, μετακινούνται μέσα στο χώρο και στο χρόνο, συναντιούνται και απομακρύνονται, συγκρούονται αλλά στο βάθος αναζητούν τον προορισμό τους. Ειδικά η Μύριελ (αυτή η συμβολική «χήρα του Γκαλίντεθ) κινείται σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας τελικά, με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται.

Όλα αυτά συντίθενται σε ένα «ανώτερο» επίπεδο. Όπου τελικά κυριαρχεί μια προβληματική για τη βία (την αναπόφευκτη, σχεδόν μοιραία βία) της πολιτικής εξουσίας. Και ναι μεν ο «Ευεργέτης» Τρουχίγιο, είναι μια ακραία αιμοσταγής και σχεδόν γκροτέσκ φιγούρα (σε στιγμές θυμίζει την «Αυτοβιογραφία του Στρατηγού Φράνκο»), αλλά και η βία των σκοτεινών μηχανισμών των δυτικών δημοκρατιών είναι παρούσα, «ιστορικά δικαιωμένη», και δυστυχώς πραγματική. Απέναντι σ’ αυτή τη βία το άτομο βρίσκεται εντελώς ανυπεράσπιστο και ευάλωτο, με μόνο εν τέλει όπλο την περηφάνια του, την αξιοπρέπεια του. Αυτό είναι και το νόημα των τελευταίων λόγων του Γκαλίντεθ μπροστά στους χασάπηδες του Τρουχίγιο: «Δεν ξέρω πόσος χρόνος ζωής μου απομένει. Είμαι ήδη νεκρός στην ουσία και θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ένα πράγμα. Είμαι εκπρόσωπος της εξόριστης βασκικής κυβέρνησης στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και εκτελώ καθήκοντα πληροφόρησης για λογαριασμό των μυστικών υπηρεσιών των ΗΠΑ. Είμαι Βάσκος, καθηγητής και συγγραφέας, κι αν ασχολούμαι με την πολιτική είναι γιατί με υποχρεώνει η ιστορία της πατρίδας μου να το κάνω. Γι’ αυτή την ιστορία βρίσκομαι εδώ, θύμα του αγώνα μου για τη δημοκρατία, κι εκφράζω τη διαμαρτυρία μου για τον απάνθρωπο τρόπο με τον οποίο με μεταχειριστήκατε».

Δεν είναι ένα εύκολο βιβλίο ο «Γκαλίντεθ». Απαιτεί εγρήγορση, παρακολούθηση της πλοκής και των παράλληλων εξελίξεων αλλά και τη συναισθηματική εμπλοκή, ακόμα και τη συνενοχή του αναγνώστη. Αλλά ακριβώς για όλους αυτούς τους λόγους είναι ένα βιβλίο γοητευτικό με ατόφια τη χαρά της ανάγνωσης.

Advertisements
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

2 Responses to Η βία, η αξιοπρέπεια, η αυτογνωσία

  1. Ο/Η takis chaldaios λέει:

    κάποτε ζούσε ένας – λίγο παχουλός – τύπος που αγαπούσε τη ζωή και τον κινηματογράφο… κάθε κείμενό του, κριτικής ματιάς σε ταινίες που καταβρόχθιζε, ήταν ένα έργο τέχνης από μόνο του και σ’ έκανε να τρέξεις να δεις την ταινία για να συμφωνήσεις ή να διαφωνήσεις μαζί του – και μάλιστα με ένταση…
    το κόκκινο καγκουρώ καταβροχθίζει κι αυτό (μάλλον στη γεύση του πάνε λίγο περισσότερο τα βιβλία αυτήν την περίοδο) και μας δίνει απίστευτα όμορφα κείμενα (το σχετικό με το τηλεοπτικό wire παραμένει το καλύτερό μου, εκείνο όμως το είχα δει)…
    νάναι καλά ο κυρ βασίλης (θα μ’ έβριζε αν άκουγε πως είναι πιθανό να υπονοώ ότι υπάρχει περίπτωση να έχει κάποιου είδους δυνατότητα αντίληψης μετά θάνατον) και νάναι καλά και το κ. και να συνεχίζει να γράφει…
    εγώ, στο δρόμο μου προς μια συνάντηση, τρέχω ν’ αγοράσω το βιβλίο και το αρχίζω πάραυτα…

  2. Ο/Η redkangaroo λέει:

    Ευχαριστώ Τάκη. Χαίρομαι φυσικά που καλοί φίλοι ακούνε το Καγκουρώ και θα διαβάσουμε τα ίδια βιβλία. Να μοιραστούμε και τις εντυπώσεις μας. Όσο για την αναφορά στο Βασίλη Ραφαηλίδη (και τα κείμενα του που ήταν κάτι πολύ πολύ περισσότερο από κινηματογραφικές κριτικές) είναι εξόχως τιμητική και συγκινητική. Και μου δίνει την ιδέα προσεχώς να κάνουμε μια ανάρτηση σχετική με το Β.Ραφαηλίδη και τη βαρύτητα που είχε ο λόγος του για πολύ κόσμο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s